¹ Sa tabing-ilog ako nakaupo noon. Ika-14 ng Pebrero, 2004. Sabado. Tila mga nangingiliting kamay ang himig ng pag-ibig sa hangin. Hindi ako mapakali. Parang matatawa na hindi. Kahit saan ako bumaling, pares-pares ang aking nakikita. Kung hindi magkahawak ang kamay, sila ay magkaakbay. Kung hindi magkaharap na nag-uusap, sila ay magkayakap. Nakakainis. Nakakainis dahil kusang sumasayaw ang puso ko sa indak ng mga tugtuging pag-ibig. Nakakainggit. Nakakainggit kasi nais ko rin sana ang may katabi, may kahawak-kamay, may kayakap. Pero, ako’y nag-iisa, walang kasama.

² “Sakay na po kayo sa bangka. Isang daang piso lang ang isang oras,” alok ng mama na nakapwesto sa aking harap.

³ Ewan ko ba. Nasalamangka ata ako ng mama. Agad kong dinukot ang aking pitaka. Kumuha ng isang daang piso at iniabot sa kanya.

⁴ “Sir, wala po ba kayong kasama?” sabi ng mama.

⁵ Hindi ko na siya sinagot. Sumakay na lang ako at nagsagwan. Dahan-dahan na akong lumalayo sa tabing-ilog.

⁶ Sagwan nang sagwan. Unti-unting humihina ang mga himig na nagmumula sa tabing-ilog at unti-unting lumalakas ang tunog ng orkestrang binubuo ng mga malaplawtang ihip ng hangin at ng mga malabiyoling paghagod ng sagwan sa ilog. Kasabay ng orkestrang ito ang musikang nagmumula sa mala-korong awit ng aking hininga at pintig ng puso. Nagbago na rin ang tanawin. Hindi na ang mga pares-pares kundi ang mga punong tila sumasayaw sa kumpas ng musikang aking naririnig. Ganap na sana ang paligid para sa isang tipanan. Ngunit may kulang. Wala akong katipan.

⁷ Noo’y sampung buwan na kaming magkahiwalay ng aking sinisinta. Hindi kami nagkahiwalay dahil sa nagka-ayawan o nawalan ng pagmamahal sa isa’t isa. Nagkataon lang na may nanligaw sa akin at ako nama’y nagpaligaw. Naalala ko ang mga panahong puno ng paalamanan at iyakan. Hindi ko maikaila na mahal na mahal ko ang aking sinta at siya na ang gusto kong pakasalan. Ngunit pareho kaming walang magawa kundi ang ipaubaya ang aming pagsinta sa mismong tadhana.

⁸ Patuloy pa rin ang aking pagsagwan nang dahan-dahang dumaloy ang mga dalisay na luhang bumubulong ng mga katanungang hanggang sa mga panahong iyon ay wala pa ring kasagutan. Bakit ako nagpaligaw? Bakit ko hinayaang nakawin ang aking pagmamahal sa aking giliw? Bakit ba ako umibig sa wala man lamang bagay na pwede kong panghawakan?

⁹ Kinapa ko ang aking damdamin. Ako ba’y may galit o pagsisisi? Pero wala. Nakapagtataka. Ang mga katanungan ko’y katanungan ng isang tunay na nagmamahal. Kahit walang kasagutan, ayos lang. Pakiwari ko, ako’y umiibig na. Isinisigaw ng puso ko na ako’y umiibig ngunit hindi pa alam ng isip ko kung kanino. Napaibig na yata ako ng aking manliligaw.

¹⁰ Natigil na ang aking pagsagwan. Nasa gitna ako ng katubigan, iyak nang iyak. Sabi ko, “Sinasagot na kita.” Iyak pa rin ako nang iyak. Wala akong masabi, iyak pa rin ako nang iyak.

¹¹ Sa kaila-ilaliman ng aking puso, narinig kong nagmula ang kanyang mga salita, “Minamahal kita. Asahan mo ang katapatan ko. Magtiwala ka. Hinding hindi kita pababayaan.”

¹² Sumagot ang isip ko, “Hindi ko alam kung paano. Wala akong alam kung saan. Hindi pa ako handa sa buhay na alok mo. Pwede bang humingi ng dalawang taong palugit?”

¹³ “Akong bahala. Hihintayin kita,” alo niya.

¹⁴ Katahimikan.

¹⁵ Mag-iisang oras na. Nagsimula akong magsagwan pabalik ng pampang. Ako’y nagkaroon ng panibagong sigla. Gusto ko nang makarating agad sa tabing-ilog para mang-inis at mang-inggit sa lahat nang aking makikita. Puso ko’y puno ng saya. Ako’y may bago nang sinisinta.

¹⁶ Ngayon ay ika-14 ng Pebrero, 2006. Martes. Salamat at tapos na ang aking mga kailangang ipasa para sa aking application sa nobisyado sa Kapisanan ni Hesus. Natapos ko na rin ang mga examinations at interviews. Hihintayin ko na lang ang resulta kung matatanggap ako sa nobisyado o hindi.

¹⁷ Sa isang sulok ng Manresa, isang munting darasalan, nakaupo ako at nakatitig lamang sa kanya. Dalawang taon na nga pala.

¹⁸ Katahimikan.

¹⁹ Alam mong gustung-gusto kong magkapamilya. Nais kong mag-asawa. Magkaroon ng maraming anak. Bumuo ng isang maganda at masayang pamilya. Ngunit, ikaw na ang nagmamay-ari ng aking puso. Nabago na ang isipan ko nang labis mong pagmamahal sa akin. Gustung-gusto kitang sa tuwina’y kapiling. Nais kong maging tahanan ang pagsisilbi sa iyo. Magkaroon ng ganap na kapayapaan na nagmumula sa pag-ibig mo.

²⁰ Pansin kong hindi na nagtatanong ang aking isip. Ramdam at alam ko na na ako’y matagal na ngang umiibig. Malaya ko nang masambit ang mga kataga ng pag-ibig. Hawak-hawak ko na ang natatanging pag-asang nagbibigay sa akin ng lakas at tapang.

²¹ Sa ika-25 ng Marso malalaman ko na. Maaring matanggap ako sa Kapisanan ni Hesus. Maaring hindi rin. Kung matatanggap ako, talagang dito ako tinatawag. Kung hindi naman ako matatanggap, hindi ko na mababalikan ang lahat ng aking iniwan. Ikakasal na ang aking dating sinisinta. Hindi ko na mababawi ang aking dating trabaho. Ano man ang maging pasya ay tatangis ako. Ngunit batid ko na magmumula sa pusong puno ng tiwala at pag-asa ang bawat patak ng aking luha. Naniniwala akong dadalhin ako ng Panginoon sa kanyang mithiin kung saan ko rin matatagpuan ang aking lubus-lubusang kasiyahan.

²² Handa na ako. Ang puso ko’t isipa’y handa na sa kahit ano mang maging tadhana.

²³ Ang tangi kong bulong sa Kanya, “Naghihintay ako. Ikaw na ang bahala.”

- Jun-G Bargayo, SJ -

¹ Tok… tok… tok…

² Ika-23 ng Disyembre, 1985, anim na taong gulang pa ako noon, nang humahangos na dumating si Lola at Lolo sa bahay namin. Binuksan ni Papa ang pinto, “Iniwan na kayo ni Mila… Isinanla niya ang titulo ng bahay namin ng papa mo. Inubos n’ya ang lahat ng pera sa sugal. Umuwi s’ya. Parang rebentador na pumutok ang galit ng papa mo. Pinalayas s’ya… Iniwan na kayo ni Mila.,” sabi ni Lola.

³ “Magkano po ba ang sanla n’ya sa bahay?,” tanong ni Papa.

⁴ Agad namang sumagot si Lolo, “Limang libo!”

⁵ “Limang libo lang pala, bakit n’yo pinalayas si Mila? Kaya ko namang bayaran yun sa susunod na sweldo.,” sabi ni Papa.

⁶ “Ewan ko sa’yo! Bakit ba pinagtatanggol mo pa si Mila? Anong klase s’yang asawa. Nalulon na s’ya sa sugal. Kelangan n’yang turuan ng leksyon. Ikaw kase kinukunsente mo. Kaya lumalala. Hayaan mo na s’ya. Huwag na huwag mo s’yang hahanapin.,” mataas na ang boses ni Lolo.

⁷ “Papa naman. Pasko ngayon.,” paliwanag ni Papa.

⁸ Hindi na nagsalita pa si Lolo at Lola.

⁹ Hindi ko naiintindihan ang mga pinagsasabi nila Lolo at Lola, pero ramdam ko ang galit nila. Ramdam ko rin na naiinis si Papa. Basta si Mama ang pinag-uusapan nila. Sangla. Sugal. Talo. Layas. Pabayaan. Leksyon. Pasko. Ito ang mga salita na tumatak sa isipan ko. Hindi ko man maintindihan ang pinag-uusapan nila, nakaramdam ako ng takot at naluha ako.

¹⁰ Pinapasok ni Papa sa bahay si Lolo at Lola. Hindi man lamang nila ako napansin. Nakabuntot ako kay Papa habang hinahatid n’ya sina Lolo at Lola sa kanilang kwarto. Inilapag ni Papa ang mga bag nila. Agad namang nagmano ako sa kanila. Hinalikan ako nila at niyakap ng mahigpit. Bulong ni Lola, “Kawawa naman ang apo ko.” Medyo matagal ang pagkayakap ni lola sa akin. Umiiyak ata, ramdam ko ang pagpatak ng kanyang mga luha sa aking balikat.

¹¹ “Bakit ako kawawa?” tanong ko sa sarili.

¹² “Hayaan na muna nating magpahinga sina lolo at lola mo… Sigurado akong pagod sila. Apat na oras din ang bineyahe n’la mula Cotabato hanggang Kidapawan… Kaya halika na… mamaya ka na lang makipagkwentuhan,” sabi ni Papa sa akin. Tahimik naman akong sumunod.

¹³ Naupo ako sa sofa namin. Ang lungkot ng paligid. Tinititigan ko ang Christmas tree. Walang ilaw ang mga Christmas lights na nakapaibot dito. Ang lungkot ng tugtog na Christmas song na naririnig ko. Humikab ako at agad na nakatulog.

¹⁴ Ginising ako ng mga hagod ng kamay ni Papa sa aking ulo. Nakabihis si Papa.

¹⁵ “Saan po kayo pupunta?” tanong ko sa kanya.

¹⁶ “Hahanapin ko si Mama,” sagot niya. “Dito ka lang muna. Babalik din ako bukas. D’un ka muna matulog sa kwatro kina lolo at lola mo,” dagdag pa n’ya.

¹⁷ Bumangon ako.

¹⁸ “Halika,” yaya ni Papa. “Magdasal tayo. Ikaw magsasabi kay Jesus kasi malakas ka sa kanya. Sabihin mo kay Jesus na sana sa pasko narito ang Mama.”

¹⁹ Lumuhod kami ni Papa. Nagdasal ako. “Jesus, sana bukas sa pasko nandito na si Mama. Sana mahanap siya ni Papa para masaya ang pasko namin. Amen.”

²⁰ Niyakap ako ni Papa. Nanginginig s’ya. “Magpakabait ka. Hayaan mo mahahanap ko rin ang Mama,” bilin ni Papa.

²¹ Tiningnan ko si Papa. Sabi ko, “Sabi ni lolo, huwag mo na daw hanapin si Mama.”

²² Nilagay niya ang dalawang kamay n’ya sa aking mukha at sabi n’ya, “Duro. Gusto ko lang maging masaya ang Pasko natin.”

²³ Niyakap ko si Papa, “Sama ‘ko Pa!,” hiling ko. Hindi na ako nangulit nang sinabi n’yang hindi pwede. “Sabagay mangangaroling naman kami mamayang gabi,” pag-alo ko sa sarili.

²⁴ Umalis na si Papa. Ako naman excited na sa caroling.

²⁵ Pagkatapos ng hapunan, nangapit-bahay na kami nina Van para mag-caroling. Nakaanim na sampung piso din kami. Tigsa-sampu kami. Masaya na ako dun. Umuwi agad ako sa bahay. Hinanap ko si Lola para magkwento. Dala ko pa ang mga tansang tinuhog ng kawad na gamit ko sa pangangaroling. Pinag-mayabang ko kay Lola ang sampung piso na kinita ko. “Makakabili na ako ng lusis lola,”sabi ko sa kanya sabay yakap.

²⁶ Pinunas ni lola ang pawis ko sa mukha. Nagdasal kami ng rosaryo subalit bago pa man ito natapos agad akong naidlip dahil sa pagod.

²⁷ Maliwanag na nang ako’y magising. Pagkabangon ko, tumakbo agad ako palabas. Inaasahan kong makikita ko sina Papa at Mama.

²⁸ “Duro, saan ka pupunta?” sigaw ni Lola. “Halika muna rito. Kumain ka muna,” dagdag niya.

²⁹ Parang hindi ko narinig si Lola. Tuloy pa rin ako sa paghahanap kina Mama at Papa. Pero, wala pa rin sila. Bumalik ako sa higaan. Napansin ko ang nakasabit na medyas sa bintana. Si Mama ang kasama kong nagsabit nun. Ipinikit ko ang aking mga mata. Nag-wish. “Sana Santa Klaws, pwede po bang madagdagan ang hiling ko ngayong pasko. Sana po kasama ang Mama ko sa robot na hiningi ko na. Papalitan ko nalang po yung medyas ko ng mas malaki.” Ngunit, “Saan kaya ako makakakuha ng malaking medyas?” tanong ko sa sarili.

³⁰ Tumungo ako kay Lola. Humingi ako ng pera sa kanya, “Lola bibili po sana ako ng malaking medyas sa tindahan ni Aling Rita.”

³¹ Tinanong ako ni Lola kung aanhin ko ang malaking medyas. Sagot ko sa kanya, “Para po magkasya si Mama, hiningi ko s’yang maging regalo kay Santa Klaws.”

³² Sabi ni lola, “Duro, hindi nagreregalo si Santa ng tao. At isa pa, hindi na mahahanap ni Santa ang Mama mo.”

³³ Umiyak ako. “Lola tulungan mo naman ako. Hanap tayo ng malaking medyas. Mabait naman ako. Gusto ko kasama si Mama na regalo ni Santa Klaws sa akin.”

³⁴ Nilapitan ko rin si Lolo. Wala na daw kaming magagawa pa. Natakot ako. Takot akong mawala nang tuluyan si Mama. Takot akong hindi mahanap ni Papa ang Mama. Alam kong si Santa Klaws lang ang makakahanap kay Mama. Sana nandito si Mama.

³⁵ Tinawag na ako ni Lola para mananghalian. Umupo ako sa harap ng mesa. Walang kakulay-kulay ang mga pagkain. Sumubo ako. Walang kalasa-lasa. “Lola wala pa po ba sina Papa at Mama?” tanong ko kay Lola.

³⁶ “Wala pa…Kumain ka lang, baka maya-maya ay darating na sila,” sagot niya.

³⁷ Pinilit kong kumain.

³⁸ “Duro! Duro! Duro!” sigaw ng kaibigan kong si Van. Niyayaya niya akong maglaro sa kanila. Nagmadali ako at sumama kay Van sa kanilang bahay. Ang ganda ng mga dekorasyong pampasko sa bahay nila Van. Naglaro kami ng family computer. Masayang-masaya ako kasi lagi ako ang nananalo.

³⁹ “Duro! Duro! Duro!,” tinatawag na ako ni Lolo. Dumating na raw si Papa. Tumakbo pauwi. Hindi na ako nakapagpaalam kay Van.

⁴⁰ “Papa! Pa! Pa!” sigaw ko. Nakita ko si Papa. Hindi s’ya nakangiti. Hindi n’ya kasama si Mama.

⁴¹ Nalungkot din ako.

⁴² Nag-usap kami ni Papa sa may balkonahe. Sumiksik ako sa tabi ni Papa, malamig nga ang hangin tuwing pasko. “Pasyenya na Duro, hindi ko nahanap ang mama,” sabi n’ya sa akin. Hindi ako umiimik. Ikinuwento ni Papa kung paano n’ya hinanap si Mama. Napatigil s’ya, tumingin sa malayo at nakikita kong may namumuong luha sa kanyang mga mata. Naiyak si Papa.

⁴³ Sabi ko kay Papa, “Di bale Pa, sinabi ko na kay Santa Klaws na gusto kong isama n’ya si Mama sa robot na hiniling ko sa kanya. Pagbibigyan ako nun. Good boy ata ako, di po ba?”

⁴⁴ “Oo” agad na sagot ni Papa, sabay punas sa pisnging mamasa-masa sa luha.

⁴⁵ Maaga kaming kumain ng hapunan. Humihirit si Lolo, nagpipilit magpatawa. Wala namang tumatawa kundi ako lang.

⁴⁶ Nagsimba kami. Tiningnan ko ang mga bata sa paligid ko. Ang saya-saya nila. Halos lahat sila kasama ang mga Mama nila. Pati si Baby Jesus nakangiti rin kasi naman kasama n’ya Mama n’ya. Buti pa nung mga nakaraan pasko buo kami at lagi akong nasa tabi ni Mama. Kanina masaya ako, pero ngayon hindi na. “Sana nandito din si Mama,” bulong ko sa sarili. Nainggit ako. Iniisip ko, “Di bale, mamaya pag-uwi namin nasa bahay na si Mama.”

⁴⁷ Ang tagal ng misa. Parang hindi na ata matatapos. Hindi na ako mapakali. Maya-maya lalabas ako, kunyari iihi. Palakad lakad. “Father sana tapusin n’yo na po,” reklamo ko.

⁴⁸ Noong kinakanta na ang “Ang Pasko ay Sumapit,” hinihila ko na palabas si Papa. “Uwi na tayo Pa, baka nasa bahay na si Mama,” yaya ko sa kanya. Walang kibo si Papa.

⁴⁹ Dumating kami sa bahay. Walang ilaw. Madilim. Wala pa rin si Mama.

⁵⁰ Nagsimula na akong umiyak. “Hindi na darating si Mama?” tanong ko kay Papa.

⁵¹ “Hindi ko alam,” sagot niya.

⁵² Umiiyak ako kasi takot akong mawalan ng Mama. Takot din ako baka maputukan s’ya ng mga rebentador sa labas. “Saan na kaya si Mama?” paulit ulit kong tanong ito habang nakadungaw sa aming bintana.

⁵³ Nakatulog ako sa kahihintay. Nagising ako ng kaunti nang binuhat ako ni Papa at inihiga sa kama. Sandali lamang at nakatulog ulit ako.

⁵⁴ Tok… Tok… Tok…

⁵⁵ Nagising ako. Agad kong tiningnan ang medyas na nakasabit sa bintana. Walang laman. Nakalimutan ata ako ni Santa Klaws. Wala akong regalo. Umiiyak na ako. “Kung nandito sana si Mama, papaalalahanan niya si Santa Klaws na huwag akong kalimutan,” hibik ko.

⁵⁶ “Bakit ka umiiyak? Paskong pasko eh,” sabi ng boses na narinig ko.

⁵⁷ “Wala! Wala akong regalo!” padabog kong sagot.

⁵⁸ “Pwede ba naman yun? Heto may regalo ako sa’yo,” sagot niya.

⁵⁹ Tiningnan ko siya parang hindi ako makapaniwala. Hindi maliwanag ang paningin ko, nauulapan ng aking mga luha. Lumapit s’ya at pinahiran n’ya ang aking mga mata.

⁶⁰ Niyakap ko s’ya. “Akala ko… akala ko…” pautal kong sinabi.

⁶¹ “Patawad Duro,” sabi niya.

⁶² Niyakap n’ya akong mahigpit. Iniabot n’ya ang regalo. Kinuha daw n’ya mula sa medyas na nakasabit sa bintana.

⁶³ Nang binukasan ko ito. Wow! Robot. Sabi ko, “Salamat Mama! Salamat Mama!” Hindi ko maipaliwanag ang aking naramdaman. Ang saya!

⁶⁴ Iniwan muna nila akong mag-isa sa kwarto. Naulinigan kong nag-uusap sila Mama, Papa, Lola at Lolo sa sala. Matagal din silang nag-usap. Pinilit kong makinig. Tinapat ko ang aking tenga sa pinto. Wala pa rin akong marinig kundi ang salitang, “Patawad,” na nagmumula kay Mama.

⁶⁵ Nilaro ko nalang ang robot.

⁶⁶ Maya-maya tinawag na ako ni Papa. Handa na pala ang almusal.

⁶⁷ “Mukhang masarap ang pagkain na inihanda ni Lola,” pasigaw na bati ni Papa.

⁶⁸ “Naaamoy ko na ang Hamon at keso de bola,” dagdag pa n’ya.

⁶⁹ Lumapit ako sa mesa na sumisigaw ng buong pagmamalaki, “Papa! Papa! Lolo! Lola! Tingnan n’yo ang regalo ni Santa Klaws.”

⁷⁰ “Wow!” korong sagot nila.

⁷¹ Huling huli kong kumindat si Papa kay Mama.

⁷² Tiningnan ko si Mama, si Lola, si Papa at si Lolo. “Bakit po namumugto ang inyong mga mata? Umiyak po ba kayo?” tanong ko.

⁷³ Walang kumibo.

⁷⁴ “Maligayang Pasko!” sabi ni Papa.

⁷⁵ Pinatugtog ni Lolo ang radyo. Masaya naming sinasabayan ang kanta, “Pasko! Pasko na naman muli… Ang pag-ibig s’yang naghari…”

- Jun-G Bargayo SJ -

1 Tanghaling tapat at kay init. Nagmamadali ako. Sampung minuto na lang. Kailangan kong makarating sa paaralan bago mag-ala-una. Pawis na pawis na ako. Banat nang banat sa pagbibisikleta. Tutok na tutok. Mabilis na ang kabog ng aking dibdib. Hingal na hingal na ako. Pero wala na akong oras para magpahinga. Pedal lang nang pedal. Pedal lang nang pedal.

2 Isa’t kalahating kilometro pa. Napatid ang tanikala ng aking bisikleta. Sinubukan kong ayusin ito. Ngunit hindi ko na maayos.

3 Naupo ako sa gilid ng kalsada. Hindi ko alintana ang init ng araw.

4 Patay. Hindi na ako makakapag-exam. Hindi na nga ako nakabayad ng matrikula, hindi pa ako makakapag-exam. Sayang ang pagpapakumbabang pakiusap ko upang makahingi ng promissory note. Sayang ang review ko kagabi. Hindi na nga ako nakatulog. Sayang lang pala ang lahat.

5 Napayuko ako. Pumikit. Narinig ko ang mga bulong ng hangin. Hindi ko matanggap ang kanyang sinabi na okey lang yan. Kasi hindi okey ang aking nararamdaman. Pero, ramdam ko ang hagod ng hangin sa aking balikat. Napalamig nito ang umiinit na galit sa aking kalooban.

6 Dumilat ako. Nagpasyang takbuhin na lang ang paaralan. Iniwanan ko ang bisikleta sa tabi ng daan. Dalawang minuto na lang at magsisimula na ang aking exam.

7 Pagkalipas ng walong minuto, humahangos akong nakatayo sa labas ng gate ng paaralan. Sabi ng guard kailangan kong dumiretso sa guidance office para kumuha ng permission to enter the class slip. Hindi ako sumunod. Dumiretso ako sa classroom namin. Hindi ako pinapasok ng proctor, sabi niya kailangan ko daw pumunta sa guidance office. Wala akong magawa kundi ang sumunod. Ngunit wala pala si Ma’am Martinez na aming guidance counselor. May pinuntahan daw siya sabi ng secretary niya.

8 Umupo ako sa sofa. Puno ako ng pagsisisi. Sinisi ko ang aking bisikleta. Sinisi ko ang aking ina. Sinisi ko ang aking ama. Wala na kasi kaming pera, kahit dalawang piso lang na pamasahe. Sinisi ko na ang lahat. Sinisi ko ang sarili.

9 Naidlip ako sa inis.

10 Ginising ako ng isang mahinahong paghagod sa aking balikat. Tatlumpung minuto na pala ang lumipas. Dumating na si Ma’am Martinez. Okey lang yan, bulong niya. Siguro alam na niya kung bakit ako naroon.

11 Pinahidan ko ang aking luha. Napatingin ako sa mesa. Nakahanda na pala ang aking test paper. Sabi ni Ma’am duon na lang daw ako mag-exam. Sabay ng magkahalong pawis at luha ang naramramdaman kong pagkamangha at pagpapasalamat.

12 Natapos ko ang exam. Ipinasa ko ang aking papel kay Ma’am. Nagpasalamat. Umalis ako sa guidance office na nakangiti.

13 Palutang akong naglalakad palabas ng gate ng paaralan. Binaybay ko ang daan na tinakbo ko kanina. Naalala ko ang aking bisikleta. Hinanap ko kung saan ko ito iniwan. Ngunit hindi ko na ito makita. Magtatanong sana ako sa isang bahay nang nasumpungan ko ito. Naroon ito sa loob ng gate ng bahay na pagtatanungan ko sana. Nakita ako ng may-ari ng bahay, Kuya Sander daw ang pangalan niya. Agad niyang inilabas ang aking bisikleta. Laki nang tuwa kong nakitang maayos na ito. Inaayos pala ni Kuya Sander ang aking bisikleta. Labis ang pagpapasalamat ko sa kanya.

14 Umalis ako sa bahay ni Kuya Sander na may sigla. Gustung-gusto ko nang umuwi.

15 Pasado alas singko na akong dumating sa bahay. Pumanhik ako. Hinanap ko ang aking ina. Hindi ko pa naibababa ang aking bag, ikinuwento ko na sa kanya ang nangyari. Lumuha siya. Lumuha ako.

- Jun-G Bargayo, SJ -

1 Siyam na taon ako noon.

2 Beautiful Girl ni Jose Mari Chan ang una kong natutuhang tugtugin sa piano. Noong marinig ito ng aking ama, kitang-kita ko ang kanyang pagkatuwa. Dinala niya ako sa isang music school para mag-aral.

3 Simula noon, halos gabi-gabi kong napapanaginipan ang isang piano concert kasama sina Ryan Cayabyab at ang 14K. Maging sa araw, lagi akong tulala at ang concert na ito ang laging laman ng aking isip.

4 Noong unang araw ko sa music class, nagpakitang-gilas ako sa aking teacher. Tinugtog ko ang natatangi kong alam na piyesa. Sabi ng guro ko hindi na daw ako bagito. Tuwang-tuwa naman ako.

5 Laging puno ng sigla ang araw ko kapag araw ng music class. Mabilis akong natuto at matapos ang dalawang buwan, nagkaroon agad ako ng recital. Kasiyahan kong tugtugin ang aking piyesa na walang mali. Proud na proud si Papa.

6 Pagkaraan ng isang linggo, bumili si Papa ng bagong piano. Bininyagan ito ng mga patak ng aking luha habang sinusubukan ko itong tugtugan. Sa loob-loob ko, di-magtatagal, ako na ang aakumpanya kay Jolina Magdangal ng 14K. Niyakap ko si Papa at nagpasalamat. Ramdam ko ang pagmamahal niya sa akin at halos abot-langit ang aking galak.

7 Paggising sa umaga nakaugalian ko nang umupo sa piano upang punasin ang alikabok nito bago tipain. Pagkadating mula sa eskwela, ito rin ang aking naging kaulayaw, sa halip na makipaglaro ng sipa sa mga kaibigan ko. Mahal na mahal ko ang aking piano.

8 Pagkaraan ng ilang buwan, unti-unting nalugi ang negosyo ng aking mga magulang. Nalulong sa sugal si Mama at nabaon kami sa utang.

9 Unang nabenta ang farm. Sumunod ang bahay. Sumunod ang sala set, ang aparador, ang refrigerator, ang kama. Isang umaga, ginising ako ni Papa. Sabi niya, “Pwede ba nating hiramin ang iyong piano para mabayaran ang nalalabing utang natin?” Hindi ko mapigilan ang pagdaloy ng luha. Ang tanging nasabi ko, “Kayo po.” Parang dahan-dahang tinatapyas ang aking mga pangarap. Dahan-dahang nawawala ang pag-asang bumubuhay sa akin. Humahagulgol ako. Niyakap ako ni Papa.

10 Simula noon, hindi ako nakakain. Hindi ako napakali. Hindi rin ako pumasok sa school. Hindi nakatulog. Iyak nang iyak. Kukunin na ang aking piano.

11 Isang oras bago kunin ang aking piano, sinubukan kong tugtugin ang aking mga kinabisang piyesa. Tinugtog ko ang Beautiful Girl kasabay ng pagdaloy ng aking luha. ‘Yun na pala ang huli kong tugtog.

- Jun-G Bargayo, SJ -

1 Hulyo na pala.

2 Tatlong taon na ang nakalipas mula nang una akong pumunta upang manirahan ako sa Arvisu na isang Pre-novitiate House ng mga Heswita. Umuulan noon. Nasa taxi ako, tiniteks ko si Fr. Archie. Inilantad ko sa kanya ang aking naramramdaman. Kasing lakas ng tagaktak ng ulan ang tibok ng aking puso. Bumabaha ng pawis ang buo kong katawan. Tila yata nalulunod ako. Nahihirapan na akong huminga. Sana hindi ospital ang aking kahahantungan.

3 Simbilis ng ambulansya ang sagot ni Fr. Archie, “Holy anxiety. Magdasal.”

4 Nagdasal ako. Pumikit. Pumasok sa isip ko ang aking mission trip sa East Timor. Magbibigay ako ng talk noon tungkol sa pagsunod sa panawagan ng Diyos. Hindi pa man tinatawag ang pangalan ko upang magsalita, naliligo na ako sa pawis. Balisang-balisa ang aking damdamin. Malaking katanungan ang nasa isip ko, “Maiintindihan kaya nila ako?” Marahil tatango, tatawa, at tutugon sila ngunit hindi dahil sa talas ng aking pananalita kundi sa dating ng aking kilos. “Hindi ko yata kakayanin ito. Hindi si Jose Ramos-Horta ang kailangan dito kundi si Charlie Chaplin,” kutya ko sa sarili.

5 Kinalkal ko sa kaibuturan ng sarili ang lakas ng loob. “Para ito sa Kanya,” bulong ko. Kung mabagal ang nagtungo ko sa harap, mabilis naman ang pag-abot sa akin ng mikropono. Kaytagal bago ko nabitawan ang una kong mga salita, “Good evening.” Kailangan ko lang palang simulan. Himala! Nagwakas ang aking talk nang di ko namamalayan. Nagsimula akong takot, natapos naman ako na punung-puno ng lakas ng loob.

6 “Katipunan na po tayo sir.,” sabi ng taxi driver. Nataranta ako. Kay lapit na ng Arvisu. Masid ko ang pagtila ng ulan kasabay ang pagkalma ng aking dibdib. May takot pa rin ngunit batid kong may tapang na umuusbong sa aking puso.

7 Lumiko ang taxi sa B. Gonzales St. Huminto sa harap ng puting bahay. Iniabot ko ang aking pamasahe. Bumaba. Huminga ako ng malalim. Humugot ng lakas. Pinindot ang doorbell. Kaagad na may nagbukas, nakangiti. Si Bro. Raymund. Inabot ko ang aking kamay sa kanya at sinabi, “Good Evening!”

8 Inihatid ako ni Bro. Raymund sa aking silid. Nakaupo ako sa aking higaan nang aking marinig ang isang himig, “Ang sinumang sa Aki’y mananahan, nananahan din Ako sa kanya…” Hinaharana ako ng aking mga bagong kasambahay. Lubos ang aking kagalakan. Nang matapos ang harana, iniwan nila akong mag-isa. Iniayos ko ang aking mga damit sa aparador. Nilagyan ko ng bed sheet ang aking higaan. Naligo. Nagbihis. Nahiga. Naisip kong manalangin. Nagtungo ako sa chapel. Nagdasal, “Panginoon, narito ako. Alay ko ito Sa’yo.” Kasabay ng mga dasal na ito ang pagtulo ng aking mga luha; luhang nanggagaling sa bukal ng pagtitiwala.

9 Matapos ang aking pagdarasal, bumalik na ako sa aking silid. Kinuha ko ang aking celphone at nag-text, “Fr. Archie, maraming salamat po. Nandito na ako. Todo na ‘to!” Ang sagot ni Fr. Archie, “Enjoy!”

- Jun-G Bargayo, SJ –

1 Kilala ko ang sarili. Alam kong kulang na kulang ang aking kakayahang magsulat. Parang sasabog ang aking utak sa kakaisip kung ano ang isusulat. Tila mga dahong tuyo ang mga paksa na isinasaburayray ng pilyong hangin. Wala akong mahuli ni isa sa mga ito. Tila mga laog na pusa ang mga salita na kumakaripas kapag nilalapitan ng aking mapanugis na isipan. Wala akong mabuong pangungusap. Ngunit sa gabing ito, kailangan kong tapusin ang isang sanaysay. Isa itong parusa.

2 Kinuha ko ang aking kuwardernong nangangamoy pang National Bookstore. Inilatag ito sa mesa. Binuklat. Inabot ko ang lapis at inipit sa pagitan ng aking ilong at nakangusong labi. Ininut-inot ko ang aking sarili. Huminga ako nang malalim… isa… dalawa… talto… apat…. at paulit-ulit. Sampung minuto na ang lumipas; wala pa akong naisusulat.

3 Kay hirap magsulat.

4 Sinubukan kong isa-isahin sa aking isipan ang aking mga nakahiligan sa pag-asang makasagi ng paksang maging gatilyo sa aking pagkikipagdigma sa larangan ng pagsusulat. Ngunit bigo ako. Dahan-dahang nang inihahampas ng aking kamay ang lapis sa mesa. At tanging ang kumpa nito ang naririnig. Sinasakop ng tunog nito ang mumunting pitak ng aking utak. Mala-kwago na akong nakatitig sa unang pahina ng aking kwadernong wala pa ring nailalapat na kahit man lamang isang malabuhanging tuldok. Dalawampung minuto na ang lumipas; wala pa akong naisusulat.

5 Kay hirap magsulat.

6 Tatlumpong minuto na ang nakalipas. Wala ni isang karanasan ang humulagpos sa kaban ng aking alaala. Tulog na tulog ang aking isipan. Dumaan man ang panaginip, wala itong kamalay-malay sapagkat malalim ang pagkahimbing nito. Lumulutang ang diwa ko sa karagatan ng kadiliman. Hindi puwede ito, sabi ko sa sarili. Tumayo ako at iniunat ang aking katawan. Tinungo ko ang lababo at naghilamos. Tiningnan ang mukha sa salamin. Nakita ko na nagising ang aking kamalayan. Dali-dali akong bumalik sa upuan, dala-dala ang naiibang sigla sa utak. Ramdam ko sa aking kaloob-looban ang mauyad na pag-usbong ng binhing nagmumula sa puno ng makata.

7 Di-nagtagal, sinubok kong ipanulat ang aking lapis. Aba! Napawi ang aking pagkainis sapagkat sa wakas mayroon na akong naisusulat. Tila mga paruparong sumasalipadpad ang mga salita mula sa kalatagan ng aking kuwaderno. Isa… dalawa… tatlo… apat… at maraming pangungusap na ang aking naisusulat.

8 Wala ngang limang minuto, nabuo ko ang isang sanaysay, “Kay hirap magsulat.”

- Jun-G Bargayo, SJ -

]]> http://junjeesj.wordpress.com/2008/06/30/kay-hirap-magsulat/feed/ 3 Jun-G